Overlast door 'veilige landers'
Veiligheid:we hebben elkaar hard nodig

Van veiligheid voor bewoners en medewerkers tot brandveiligheid en ICT/dataveiligheid: het COA heeft sinds begin 2018 een Commissie veiligheid die dit thema in de volle breedte aanpakt. Tegelijk vroeg een nieuwe groep bewoners die voor veel overlast zorgde extra aandacht: de overwegend ‘veilige landers’, mensen die wel een asielaanvraag hebben ingediend maar van wie al meteen duidelijk is dat ze geen recht hebben op asiel, omdat ze afkomstig zijn uit een veilig land.

Johan van der Have

De instroom van ‘veilige landers’ en een groep Libiërs zorgt op een aantal locaties voor grote overlast. “Deze voor het COA nieuwe groep laat gedrag zien waar wij niet op toegerust zijn. Vaak spelen ook verslaving en psychische problemen een rol. Uit het rapport van de Inspectie blijkt ook dat we met deze mensen een groep in de opvang hebben die daar niet hoort. Er lopen gesprekken met de opdrachtgever over ander soort voorzieningen, want in onze setting zijn zij niet meer begeleidbaar”, zegt beleidsregisseur Johan van der Have.

Maatschappelijk probleem 

Desondanks is het COA op locatieniveau hard bezig om te kijken hoe met de beschikbare kennis en kunde het gedrag van deze groep kan worden beïnvloed. “We zijn nadrukkelijk aan de slag met veiligheid op alle fronten. Daar vallen ook aangescherpte maatregelen onder en het versterken van het lokale veiligheidsnetwerk. Dit is geen COA-probleem, maar een maatschappelijk probleem. Deze groep maakt misbruik van de voorzieningen ten koste van de mensen die de opvang echt nodig hebben. We hebben elkaar hard nodig om dit aan te pakken. En ondertussen doen wij op onze locaties wat we kunnen. Ook de EBTL-pilot die tot eind 2019 loopt, wordt continu doorontwikkeld.”

Omgeving

De overlast heeft impact op bewoners, omwonenden en medewerkers. Van der Have: “Op sommige locaties speelt het helemaal niet, maar daar waar het zich voordoet, is het ongelofelijk belangrijk om goed contact te houden met lokaal bestuur en omwonenden. Er zijn locaties waar je draagvlak in de omgeving ziet afbrokkelen. Het is lastig om te zien hoe zo’n groep afbreekt waar wij jarenlang aan gebouwd hebben. Dit ondanks de inzet om de overlast op locatie en de omgeving te minimaliseren. Overlast kan altijd, maar niet in deze extreme mate. Goede uitleg aan de omgeving blijft belangrijk.”

Medewerkers geven terecht aan dat de grenzen van hun mogelijkheden bereikt zijn.

Medewerkers 

Ook op medewerkers trekt deze groep een zware wissel. Unitmanager Henk Wolthof van de Commissie Veiligheid (zie kader): “We lossen graag problemen op, maar dit probleem is hardnekkig. Medewerkers geven terecht aan dat de grenzen van hun mogelijkheden bereikt zijn. Wij zijn niet van handhaving en toezicht, maar van opvang en begeleiding. We moeten geen handboeien willen of het werk van de politie doen. Tot we deze groep buiten het COA kunnen krijgen, moeten we er alles aan doen om medewerkers te ondersteunen en bewoners een goede, veilige plek te bieden. We zien vorderingen, maar er is nog veel meer nodig. We moeten dit echt samen doen, met de keten, met politie, met de officier van justitie, met het Deelberaad Asiel en met de politiek. Ondertussen blijven wij goed rapporteren en doen we aangifte. Waar nodig zetten we extra personeel en/of beveiliging in.”

Commissie Veiligheid op alle fronten actief

De Commissie Veiligheid werkt onder voorzitterschap van Unitmanager Henk Wolthof. De Commissie adviseert namens de unittafel het bestuur. Daarnaast krijgt elke unit in de eerste helft van 2019 een werkgroep met contactpersonen Veiligheid van de locaties, als belangrijke bron van input. Zo zijn zowel naar de praktijk als naar het bestuur de lijnen kort en direct. “We hebben een breed gezelschap deskundigen aan tafel. Ik ben onder de indruk van de expertise en kwaliteit in de Commissie”, zegt Henk Wolthof. Het onderwerp leeft en raakt iedereen, merkt hij, ook tijdens de bijeenkomsten over veiligheid in het land. “Kijk maar naar de grote opkomst op de Dag van de Veiligheid.” Hij benadrukt dat alle onderdelen van het veiligheidsbeleid samenhangen, ook ICT en huisvesting. Zo is vanuit de wet AVG het camerabeleid uitvoerig geïnventariseerd. Trots is hij op de veelal onzichtbare inspanningen die zijn geleverd vanuit het verbetertraject brandveiligheid, zoals het aanbrengen van isolatie, brandvertragende middelen en brandwerende kit. “Hopelijk hebben we het nooit nodig, maar het kan wel levens redden. Brandwerendheid spreekt niet direct tot de verbeelding, daarom heb ik des te meer waardering voor de gedrevenheid waarmee mensen hiermee bezig zijn.”