Op de foto: Jan Boelhouwer (rechts) is inmiddels met pensioen! Hier neemt hij - door de coronamaatregelen in een 'versoberde setting' - afscheid van het COA en het azc in Gilze.

‘Met elkaar menselijkheid en menswaardigheid betrachten’

Burgemeester Jan Boelhouwer van Gilze en Rijen

Op de vraag wat hij de afgelopen tien jaar heeft zien veranderen bij het azc, antwoordt burgemeester Jan Boelhouwer van Gilze en Rijen meteen: “Het mooie is, dat er niet zoveel is veranderd."

Er was altijd al vertrouwen in en steun voor het azc. De vraag of het moest blijven is nooit aan de orde geweest. In 2015, de tijd van de hoge instroom, laaiden overal in het land discussies op over (tijdelijke) opvangcentra. Hier bleek het juist mogelijk om uit te breiden van 850 naar 1200 vaste plekken.” In 2020 begint de renovatie en uitbreiding. Rond dezelfde tijd gaat Boelhouwer met pensioen.


De vertrekkend burgemeester is trots op het azc en op de inwoners van ‘zijn’ gemeente. “Vanwege hun openheid en omdat het azc een speciale plek heeft in de gemeente. Het azc zit hier natuurlijk al vanaf 1993. Iedereen weet wat het betekent. We hebben nu eenmaal een situatie dat mensen vluchten en hier asiel aanvragen. Daar moeten we ook voor zorgen. Ik heb er altijd pal voor gestaan dat mensen niet op straat belanden. Het gaat erom dat je met elkaar een beetje menselijkheid en menswaardigheid betracht, wat je er verder politiek ook van vindt.” Wat niet tegenhoudt dat hij soms met verbazing kijkt naar de hogere politiek rondom bijvoorbeeld de veiligelanders. “Maar daar meng ik me niet in, we hebben er als gemeente ook geen invloed op.”

‘We hebben nu eenmaal een situatie dat mensen vluchten en hier asiel aanvragen’

Statushouders

Naast een azc huisvest de gemeente uiteraard ook statushouders. “Ik kreeg ooit een brief van de provincie dat we ons niet aan de afspraken hielden. Bleek dat we drie of vier statushouders te weinig hadden geplaatst. Toen ben ik echt uit mijn slof geschoten. Dan heb je het over één huis waar we niet aan voldeden, maar ondertussen vangen we wel 1200 asielzoekers op.” Met het huidige hoge aantal terugkeerders pleit Boelhouwer er overigens ook voor om met name kinderen in deze doelgroep al op het azc zaken te leren waar ze de rest van hun leven, waar dat ook is, iets aan hebben. “Dus niet alleen de Nederlandse taal, maar ook Engels, ICT, werken met je handen. Zorg dat ze weerbaarder worden. Dat is een gemeenschappelijke taak die we hebben.”

Lokale ondernemers

Het besluit tot uitbreiding van het azc tot 1200 bewoners werd kort na 2015 genomen. “Zonder enig protest”, zegt hij met klem. Het azc biedt dan ook voordelen voor de hele gemeenschap. “Dit soort monumenten kan alleen blijven bestaan als het een maatschappelijk nut heeft. Staat het leeg, dan is het snel afgelopen. Dankzij het azc blijft deze bijzondere locatie in stand. Bijkomend voordeel: er komen straks meer diensten naar het azc. De komst van de extra diensten levert ook direct werkgelegenheid op, bijvoorbeeld bij de marechaussee. En indirect als het gaat om schoonmaak en onderhoud van de gebouwen.” Hij benadrukt hoe belangrijk het is om lokale ondernemers te blijven betrekken bij het azc. “Dat is soms duurder, maar het draagvlak dat daardoor ontstaat, laat zich niet in geld vertalen.”

Weinig incidenten

“Ik heb het altijd buitengewoon gewaardeerd dat het COA 24/7 toegankelijk is voor ons. We hebben over en weer duidelijke afspraken. Bij een incident(je) gaan we direct in gesprek, we hebben elkaars 06-nummers. Het aantal incidenten op 1200 mensen is echt zeer beperkt: jaarlijks tussen de tachtig en honderd. Daar zit dan ook een ambulance bij die een ziek kind komt ophalen. Kloppartijtjes gebeuren overal, maar echte incidenten zijn zeer beperkt. Ondanks de onzekere situatie waarin mensen verkeren. Knap hoe het COA daarop let. De medewerkers zijn ook zeer geclassificeerd.” Ook de ruime opzet van het terrein en de verspreiding van de gebouwen draagt volgens Boelhouwer bij aan de leefbaarheid. “Mensen zitten niet op elkaars lip en er is veel ruimte voor sport- en ontspanningsactiviteiten.”

Hulde aan de vrijwilligers

Een extra compliment wil de burgemeester geven aan de grote hoeveelheid vrijwilligers. “Kenmerkend voor Gilze is dat de inwoners klaar staan voor anderen. Vrijwilligerswerk versterkt bovendien het draagvlak. Het laat ook zien hoezeer het azc onderdeel is van de gemeente. Ik zal het zelf ook missen als ik burgemeester-af ben. Maar mijn hart ligt er, dus ik ga vast nog wel eens langs om even te kijken hoe het gaat.”

Over azc Gilze

Azc Gilze en Rijen - kortweg azc Gilze - is sinds 1993 gevestigd op een voormalig luchtmachtterrein. Sinds 2010 doet de opvanglocatie ook dienst als procesopvanglocatie (pol) en sinds 2011 als gezinslocatie. Het uitgestrekte, bosrijke terrein telt zo’n veertig woon- en kantoorgebouwen. Het terrein is in 1941 door de Duitsers gebouwd als verblijf voor het personeel van hun luchtmacht. Van bovenaf ziet het eruit als een gewoon dorp. De vorm van een plattelandsgemeente moest de geallieerden misleiden. Na de oorlog heeft het Nederlandse leger er nog jaren gebruik van gemaakt. In 2020 start een grote renovatie van dit historisch erfgoed. Modernisering en betere isolatie moeten het leefcomfort verbeteren. De woonunits krijgen een eigen keuken en er komt meer licht rond de gebouwen. Ook verdwijnen de tijdelijke woonunits van het terrein en komen er enkele kantoren bij.