‘We kunnen in Griekenland samen het verschil maken’

COA internationaal

Asiel is steeds meer een internationaal vraagstuk. Internationale samenwerking is nodig om vluchtelingenstromen meer voorspelbaar, planmatiger en daarmee menswaardiger te maken. 

In Nederland, maar ook aan de buitengrenzen. Zo werkt het COA al langer samen met de Griekse opvangorganisatie RIS (Reception and Identification Service). Manager bijzondere opvang in Oisterwijk Caroline Rombouts was twee maanden op het eiland Samos om te helpen bij de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Dio Pakos, locatiemanager van azc Budel Cranendonk, was twee jaar lang de Nederlandse liaison officer in Griekenland en was in 2019 eilandcoördinator vanuit de EU-commissie op het eiland Chios. Een dubbelinterview.


“Griekenland heeft een probleem als poort van Europa. Maar het is een Europees probleem, dat Griekenland niet alleen kan oplossen. Het is niet zo dat Griekenland niets doet. Met aankomsten van 10.000 vluchtelingen per week, zoals in 2015 en begin 2016, zouden we hier ook in de stress schieten. Dat maakt het ook belangrijk dat Europa mensen in Griekenland heeft rondlopen die zien wat er gebeurt, die zicht krijgen op het grote plaatje en die weten welke wegen je moet bewandelen om als iets niet goed gaat of als er juist iets moet gebeuren”, zegt Dio Pakos. Zelf was hij geruime tijd de oren en ogen van de Europese commissie in het werkveld. Als eilandmanager was hij een verbindingsman voor samenwerking tussen de verschillende ketenpartners. “Daar waar het wringt, keek ik wat ik kon betekenen.” Ook ondersteunde hij de Griekse manager van het opvangkamp. “Die is echt op zichzelf aangewezen. Er is geen hoofdkantoor wat je ondersteunt, zoals hier. En simpel voorbeeld: je mag alleen met papieren van het eiland af, maar soms is er simpelweg geen pen en papier beschikbaar.” 

Spannend speelveld

Hij noemt de situatie op Chios ‘een spannend speelveld’. Er worden officieel maximaal 1200 mensen opgevangen, maar dat zijn er in de realiteit 5800 (cijfer van december 2019). Ook zou de opvang tijdelijk zijn, maar duurt inmiddels vijf jaar. “De oorspronkelijke inwoners van het eiland, en vooral de direct omwonenden, vinden daar iets van. Dat leidt ertoe dat ze wegen blokkeren en dat ze tolken en medewerkers aangevallen.” Een situatie die ook Caroline Rombouts herkent. Ze maakte in het najaar deel uit een social team met experts uit andere landen. Caroline was daar om met name de informatievoorziening naar jongeren te verbeteren, maar kreeg ook de vraag om de teamleider van het kamp te begeleiden. “Het kamp in Samos heeft een opvangcapaciteit voor 650 mensen, maar er verbleven tijdens Caroline haar aanwezigheid veel meer mensen. Alle ruimte op het kamp wordt waar mogelijk gebruikt om mensen op te vangen. Buiten het kamp, dat in de volksmond 'de jungle' wordt genoemd, verblijven nog eens 6.500 mensen waarvan 240 jongeren.” De sfeer op Samos is relatief rustig. “Er zijn weinig incidenten, wel zijn er spanningen tussen groepen. De mensen proberen te overleven en elkaar te helpen er het beste van te maken.”

‘Alle ruimte op het kamp wordt waar mogelijk gebruikt om mensen op te vangen’

Wezenlijke bijdrage

Ze vervolgt: “Opvangmedewerkers daar hebben al veel buitenlandse experts zien komen en gaan. Je kunt daar niet komen met een houding dat alles anders moet en dat wij dat wel even regelen. Je moet duidelijk maken wie jij bent en wat je komt brengen. En oog hebben voor het feit dat er al mooie dingen zijn opgebouwd, al ligt het tempo laag.” Dio vult aan: “Je kunt het niet overnemen. Dat zouden we hier ook niet willen. Je hebt er geen mandaat. Doordat ik Grieks spreek, had ik wel meer vrijheid om te kunnen zeggen ‘Misschien kun je dit volgende keer anders aanpakken’.” Daar staat tegenover dat je wanneer je elkaars kwaliteiten (er)kent en gebruikt, je samen een wezenlijke bijdrage kunt leveren aan meer menswaardige opvang. Caroline: “Zorgen voor een goed jaarplan scheelt al. Mensen hebben daar zo weinig managementervaring. Het gaat erom dat wij onze kennis integreren in de Griekse waarden. Uitleggen waarom je iets doet en het vervolgens samen doen.”

Pilot op Chios

Dat gebeurt ook door Griekse collega’s in onze keuken te laten kijken. Zo bracht een delegatie van de RIS in december 2019 een bezoek aan Nederland. Onder andere om meer te leren over ons bewonersregistratiesysteem en de samenwerking in de vreemdelingenketen. Dio: “COA en IND starten waarschijnlijk (het plan moet nog definitief worden goedgekeurd) een pilot op Chios om het Nederlands model toe te passen. Als dat werkt, dan kan het proces worden gekopieerd naar de andere eilanden.” Samen met de IND met Erik Laan van Bureau Internationaal schreef hij hiervoor een plan met tijdspad. Uitgangspunt is dat mensen vanuit de Nederlandse keten een week op Chios meedraaien om kennis te maken met de Griekse realiteit. Zij worden gekoppeld aan een buddy, die vervolgens naar Nederland komt om hier mee te lopen. Zo geef je mensen een basis mee.”

Truien en dekens

Ondertussen blijft ook praktische hulp ter plekke nodig. Zo wist Caroline met andere experts uit het social team de informatievoorziening naar de jongeren op Samos te verbeteren over hun procedure en toekomst. “Met onze ervaring zijn we echt een toegevoegde waarde in het kamp. We hebben ervoor gezorgd dat er iemand is als ze binnenkomen zodat ze weten wat ze te wachten staat en waar ze recht op hebben. We hebben onze kennis en kunde over opvang kunnen overbrengen. Maar vooral ook het agogische aspect van ons werk: hoe ga je met elkaar om van mens tot mens, hoe houd je alle jongeren in beeld en welke begeleiding hebben ze daarin nodig. De jongeren waren zo blij dat ze gezien werden. Ze voelden ‘Ik ben mens en tel nog mee’.” Caroline besloot in overleg met het COA om haar vergoeding na terugkeer in Nederland om te zetten in 400 fleecetruien voor de jongeren, in overleg met het COA. “Die truien hebben ze hard nodig tijdens de winterperiode. Dat is ook de reden waarom we in november als COA 30.000 dekens hebben geleverd aan Griekenland.”

Minder noodhulp nodig 

Dio tot slot: “We moeten het met zijn allen aanpakken. Ook op afstand kun je nog veel doen, ik denk graag mee. We kunnen plannen aanbieden. Het is goed dat Griekenland andere lidstaten bezoekt en overal proeft om vervolgens een ‘eigen fruitschaal’ samen te stellen. Als Griekenland zelf meer regie neemt, kan het land ook een verhaal vertellen aan de eigen inwoners, bijvoorbeeld over werkgelegenheid. En door met hulp van alle lidstaten samen de opvang in Griekenland structureel te verbeteren, wordt de noodhulp hopelijk steeds minder nodig.”