‘Ook vermoedens worden nu geregistreerd’

Structurele aandacht voor sociale veiligheid

Het bieden van veilige opvang voor iedere asielzoeker is een belangrijk uitgangspunt.

Uit een onderzoek van de Inspectie van Justitie en Veiligheid in oktober 2018 kwam een aantal aanbevelingen naar voren in relatie tot de sociale veiligheid van bewoners. In navolging van het rapport heeft het COA het project Sociale Veiligheid in het leven geroepen. Daarmee is in 2019 een grote inhaalslag gemaakt op weg naar duidelijk en integraal beleid én een zorgvuldige, meer eenduidige uitvoering op het gebied van sociale veiligheid. 


Het project kent een aantal doelen. Er moeten samenhangende (meetbare) doelen en concreet integraal beleid zijn, dat op elk azc vergelijkbaar wordt uitgevoerd. De uitvoering van het beleid moet zorgen voor periodiek betrouwbare informatie, die gemonitord wordt en waarop waar nodig kan worden bijgestuurd. Alle bewoners moeten goed in beeld zijn en de registratie van incidenten moet overal op dezelfde manier plaatsvinden. Ook de manier waarop bewoners de veiligheid ervaren, moet worden gemeten. 

Input uitvoering centraal

Moira Galloway is beleidsregisseur van de portefeuille Terugkeer en Ketensamenwerking en was in 2019 projectleider Sociale Veiligheid: “Het was duidelijk dat we veel goed deden in relatie tot de sociale veiligheid van de bewoners, maar dat er ook ruimte was voor verbetering en doorontwikkeling. Daar zijn we samen met Uitvoering mee aan de slag gegaan, met de aanbevelingen van de Inspectie J&V als uitgangspunt. Dat heeft geleid tot aanscherping, zowel in het beleid en de uitvoering als in de sturing. Om te komen tot een integraal samenhangend beleid met bijbehorende processen, zijn grootschalige inputsessies georganiseerd. Daarbij zijn door het hele land tweehonderd medewerkers betrokken. De insteek: wat is nodig om de sociale veiligheid voor de bewoners beter in beeld te hebben en te houden, welke afspraken maken we hierover en hoe monitoren en sturen we hierop? Daarbij maakten we steeds de scope helder: wat moet en waar is ruimte voor maatwerk? Over dat laatste kon iedereen vrij meedenken. Ook hebben we teruggekoppeld wat was opgeleverd. De unit MT’s, het portefeuilleoverleg, de unittafel en het bestuur zijn steeds meegenomen in de voortgang.”

‘Het was duidelijk dat we veel goed deden in relatie tot de sociale veiligheid van de bewoners’

Uitwisseling

Wat heeft het project in 2019 aan concrete maatregelen opgeleverd? “De incidentenregistratie is verbeterd. Samen met medewerkers uitvoering is een verplichte training ‘incidentenregistratie & maatregelen 2.0’ opgesteld. Deze wordt landelijk uitgerold van juni 2019 tot juli 2020, met een toegespitste training voor medewerkers in de opvang van alleenstaande minderjarige vreemdelingen. In de training komt het belang van accurate incidentenregistratie uitvoerig aan bod. Daarnaast is in november 2019 een audit gestart die tot ongeveer april 2020 loopt. Voor 2020 staat de ingebruikname van een dashboard op de rol dat inzichtelijk maakt hoe de eigen locatie, maar ook andere locaties het doen op het gebied van de sociale veiligheid van bewoners.”

Vermoedens tellen mee

Leon Giezenaar, locatiemanager azc Sweikhuizen ervaart de voordelen van de betere registratie in de dagelijkse praktijk. “In de incidentenregistratie was voorheen alleen plaats voor feiten. Uit de brainstormsessies in het land werd duidelijk dat er vaak sprake is van een gevoel van onveiligheid en van vermoedens. Bijvoorbeeld van discriminatie, drugsgebruik of (kinder)mishandeling. Daarmee geef je duiding aan feitelijke incidentencijfers. Stel dat twintig mensen melden dat er een vermoeden is dat iemand drugs gebruikt, dan moet je daar iets mee doen. Dat werd wel als logboeknotitie beschreven, maar die verdwijnen na verloop van tijd. Nu kunnen we die vermoedens ook in het systeem zetten.”

Alle bewoners in beeld

Hij is ook enthousiast over de gesprekken die tegenwoordig met alle bewoners plaatsvinden via de Zes Domeinen-methodiek. “Die geven ons een goede indruk van onder meer van iemands zelfredzaamheid. Zo krijgen we ook de groep die niet om aandacht schreeuwt, maar die aandacht wel nodig heeft, beter in beeld. De mensen die niet opvallen en zich rustig houden vielen in het verleden wel eens weg in alle rumoer rond bijvoorbeeld veilige landers. Door in gesprek te gaan, komen dingen boven die anders onzichtbaar waren gebleven. Zodra we iets opmerken in die gesprekken kunnen we gericht actie nemen. Een heel simpel voorbeeld: niet alle bewoners kunnen zelf koken. Door hen in contact te brengen met taalgenoten die hen helpen, kan hun zelfredzaamheid worden vergroot en het versterkt de onderlinge contacten. Ook kunnen we zo mensen sneller bespreken in het zorgoverleg, met maatschappelijk werk of de gemeente.”

Standaard in programma

Locatie Sweikhuizen (proces opvanglocatie, pol) is recent heropend met een nieuw team. Leon Giezenaar: “Dat gaf ons de mogelijkheid om van meet af aan een aantal maatregelen standaard in het programma op te nemen. Zoals een Zes-Domeinenmethodiek gesprek met iedereen als ze hier dertig dagen zijn en een uitgebreid voorlichtingsprogramma. Op mijn vorige locatie waren we veel tijd kwijt aan overlastgevers, zoals veilige landers. Er moet een omslag komen zodat we juist ook die andere groep de aandacht kunnen geven en ook in de toekomst kunnen blijven inzetten op vroegsignalering. Dat heeft tijd nodig.”