‘Met een weerbaarheids­training help je iemand zichzelf te helpen’

COA-medewerker Joock Steenbakker

Weerbaarheid heeft een positief en duurzaam effect op bewoners en op het gevoel van) veiligheid, de sfeer en het contact op de locaties. 

Het is dan ook een onderwerp dat leeft binnen het COA. Tot voor kort gaven weerbaarheidstrainers vooral groepstrainingen en op enkele locaties ook individueel training, op basis van persoonlijke motivatie. Het AMIF-project Veiligheid, Ondersteuning en Scholing (AMIF VOS) Aanjagers Weerbaarheid moet ervoor zorgen dat weerbaarheidstrainingen een vast onderdeel worden van het basisprogramma op elke opvanglocatie.  


“Met een weerbaarheidstraining help je iemand zichzelf te helpen”, legt Joock Steenbakker uit. Naast programmabegeleider in Amersfoort is ze ook trainer en trekker van het Aanjagers-project. “Het beeld is vaak dat mensen op een judomat tegen een boksbal slaan. Dat is weliswaar een onderdeel van de training, maar het gaat veel dieper dan dat. Via fysiek bewegen kom je ook mentaal in beweging. En je hebt het gevoel dat je er niet alleen voor staat. We gaan in de training ook in gesprek over huiselijk geweld, over wat je kunt doen als je op straat wordt achtervolgd en welke hulp en erkenning er is bij seksueel geweld. Je leert mensen grenzen te stellen of hoe een vrouw zich staande kan houden als ze geen hoofddoek wil dragen. Weerbaarheid zorgt er ook voor dat mensen de juiste hulpvraag kunnen stellen. Of dat ze hun kind beter kunnen ondersteunen om een goede toekomst te kunnen opbouwen.” De weerbaarheidstrainingen zijn nadrukkelijk niet bedoeld als therapie. Door de training zijn mensen wel goed op hoogte van de sociale kaart. Maatschappelijk werkers, de wijkagent en medewerkers van Bureau Veilig Thuis kunnen als gast worden uitgenodigd.

Voor alle kwetsbare groepen

Vanaf 2003 kwam er meer aandacht voor de veiligheid van vrouwen en meisjes in azc’s. Een groot deel van de vrouwen bleek zich niet veilig te voelen en had last van seksuele intimidatie. In 2006 kregen deze vrouwen voor het eerst een weerbaarheidstraining. Door de jaren heen werd de doelgroep uitgebreid naar alle kwetsbare groepen in de opvang. Ook voor mensen die terugkeren is de weerbaarheidstraining waardevol, vindt Joock. “In die groep zie je veel ongezonde coping-mechanismen: alcohol, medicatie of dreiging/poging tot suïcide. Als deze mensen gezonde mechanismen ontwikkelen, kunnen ze zich ook in het land van herkomst beter staande houden.”

‘In 2006 kregen deze vrouwen voor het eerst een weerbaarheidstraining’

Erkend als mens

Joock trainde ooit een groep van 22 vrouwen, uitgenodigde vluchtelingen. Weerbaarheid was voor hen een standaardonderdeel van het programma. “Een vrouw uit die groep zei: ‘Ik heb mijn hele leven in een kooitje gezeten. Jij hebt het deurtje geopend, nu kan ik zelf wegvliegen’. Ik zie haar gezicht nog voor me toen ze dat vertelde. Ze had lang in kampen in Nepal en Bhutan gezeten. Daar werd ze niet als mens erkend. Hier voelde ze zich voor het eerst gezien. Zo hebben alle 75 trainers hun verhalen over hoe de training mensen versterkt, in alle lagen van het bestaan.”

Platform Weerbaarheid 

Joock maakt zich samen met een groep gedreven trainers al jaren hard voor een landelijke lijn. Samen richtten ze in 2012 het Platform Weerbaarheid op, zodat niet elke locatie het wiel zelf hoefde uit te vinden. “Leren van elkaar, draagvlak creëren en ondersteuning krijgen van het bestuur”, vat Joock de doelen samen. Dat is nodig, want de aandacht voor weerbaarheid is onderhevig aan schommelingen in de instroom. “Als er tachtig bussen voor de poort staan, dan is trainen niet de eerste prioriteit, maar mensen plaatsen.” Door de inzet van het platform is in 2017 het basisdocument Weerbaarheid ondertekend door het bestuur. Het rapport Sociale veiligheid, dat in oktober 2018 uitkwam, zorgde weer voor extra aandacht voor weerbaarheid. En met het project Aanjagers Weerbaarheid kan weerbaarheid nu een echt duurzame plek krijgen in het programma.

Onderdeel van alle trainingen

Joock heeft een coördinerende rol binnen het project. Haar wens is weerbaarheid als onderdeel van het basisprogramma op alle locaties. “Want wie getraind is, kan beter een onveilige situatie ombuigen. Meer weerbaarheid zorgt aantoonbaar voor meer zelfvertrouwen en zelfredzaamheid en voor minder incidenten.” Er zijn in 2019 flinke stappen gezet. De map Methodisch Werken en Begeleiden die in december 2019 binnen het COA is verspreid, bevat een bijlage weerbaarheid. Het is de bedoeling dat eind 2020 mogelijk op elke locatie een weerbaarheidstraining kan worden aangeboden, dat er voldoende trainers beschikbaar zijn en dat medewerkers de benodigde kennis hebben om weerbaarheid te bevorderen. Daarnaast komt er een handboek voor trainers, een online vraagbaak en een instructiefilm om trainers te ondersteunen.

Aanjagers

Hier spelen ook de acht landelijke Aanjagers een rol in, medewerkers met veel kennis en ervaring op het gebied van weerbaarheid. Samen met Wietse van de Bosch uit Ter Apel heeft Joock een coördinerende rol. “De aanjagers gaan naar de locaties en kijken wat weerbaarheidstrainers nodig hebben op de locatie. Ook willen we ervaren en minder ervaren trainers aan elkaar koppelen. Met z’n tweeën ben je vaak beter in staat om signalen op te vangen en te vertalen. En we gaan door met vakdagen en bijzondere trainingen om de vakkennis op peil te houden. Zodat medewerkers structureel kunnen sturen op meer zelfredzaamheid.”